YUMURTALIK(AYAS) İLÇESİNİN TARİHİ VE KÜLTÜREL DEGERLERİ BÖLÜM;4

YUMURTALIK(AYAS) İLÇESİNİN TARİHİ VE KÜLTÜREL DEGERLERİ

BÖLÜM;4

YUMURTALIK İLÇESİ’NİN HALK EDEBİYATI

AĞIT

Ağıt; “Halk şiirinde ölen bir kişinin ardından söylenen, onun meziyetlerini belirten, ölümünden duyulan üzüntüleri dile getiren şiirlerdir.” Divan edebiyatında mersiyeler durumundadır.[1]

Bunların menşeini eski Türklerdeki ölenin ardından ayin yapma adetine, yani “yuğ törenleri”ne kadar götürebiliriz. Bugünde Doğu ve Orta ve Güney Anadolu’da ölü için ağıt yakmak geleneği vardır. Belli bir zaman içinde ölü evine gelen herkes, bilhassa halk şiiri geleneğine yabancı olmayanlar, duygularını şiir halinde anlatır. Yalanda olsa içten ağlamasa da ağlarlar. Böyle yakılan ağıtlar tam anonimlik özelliğine sahiptir. Daha ilk söyleyenin ağzından çıkarken öteki ağıtlara büyük ölçüde malzeme verir. Halk şairleri de ağıtlar söylemişlerdir. Bunların öteki anonim ağıtlardan farkı belli kişilerin eseri olmasıdır. Aşıklar daha çok, ölümü çevresinde yankılar uyandıran kimseler için ağıt söylemişlerdir. Delikanlı iken veya yeni evli iken ölenler, bir hileye bir düzene kurban gidenler, ölümleri bir ailenin veya zümrenin yıkımına sebep olanlar gibi. Halk şairleri sel, zelzele, salgın hastalıkları gibi büyük felaketler için yazılan şiirlere de ağıt adını vermektedir.[2]

Ağıtlarda halkımızın kültürü geçmişi saklıdır. Bir kısmı yüz, yüz elli yıl öncesini anlatan bu ağıtlarda bazen Göktürk yazıtlarında görüldüğü gibi bir sesleniş, bazen Dede Korkut Hikayelerinde olduğu gibi yiğitçe bir haykırış vardır.

Anadolu’da söylenen her türkünün olduğu gibi her ağıdın da bir öyküsü vardır. Halk hissettiğini gönlüyle söyler. Ölen kişinin yakınları sevenleri yürek acısıyla çırpınarak söyledikleri feryatlarıdır. Ağıtlar genellikle ölen kişinin, yakılan kişinin adıyla bilinir. Halk kültürümüzde bu işi yapan meşhur ağıtçılarımız bulunmaktadır. Genelde ağıda bunlar çağrılır yakılır. Ama bir acılı anne bir ciğeri yanmış yar, bir baba bunlardan geri kalmaz yürekleri ortaya koyup içini dökerler. Öykülerini de zaten ağıtların içerisinden bulmak mümkündür.

GARA’NIN AĞIDI

Sereme sereme seremediler

Mezarı olduğunda

Bir yılandan adam ölür mü

Karamış kara dirler

Yüce dağdan sallıydı

Bizi buldu bu dert

Zeytinbeli hep döküldü

Vermedi felek vermedi.

(K.Ş. Songül KAÇAK, 65)

SUNA KIZIN AĞIDI

Suna kızım suna kızım

Ağ elleri kınalı kızım

Niye beni sevmez misin

Dargın mısın bana a kızım

Yokluğun bizi hüseyinimi yakmış

Kurban olam acı ölüm

Kızımızı bizden ayırma

Suna kızım suna kızım

Yağmur yağar yer ıslanır.

Guzun toprakla beslenir.

Seni soran herkes sana seslenir

Yavrularını öksüz bırakıp gittin

(K.Ş. Songül KAÇAK, 65)

AĞIT

9 oğlum vuruldu

9 da kazan kuruldu

Düşman başına vermesin

9’u birden kırıldı.

9 tane var yiğidim

Derdi deldi geçti bağrımı

Borcum var üstüne benim olursa

Yürekten keserim guzum vay

Borcum var aman Osmanım

Hani Hallim uslanım

Düşmanların saz çalıyor

Nerdesin guzum ses verin. (K.Ş. Songül KOÇAK, 65)

AĞIT

Dışarıda sattılar gülleri

Şekerden tatlı dilleri

Elin elime kavuşamadı

Bu garip yiğidin ne olur halleri

Sevdiğine kavuşamaz

Ne olur bu garip yiğidin halleri

Soldu artık gülleri

Ne olur bu garip yiğidin halleri

Uzun boyun göremedim

Evvel bize çok gelirdin

Gittin uğramaz oldun

Ne olur bu garip yiğidin halleri

Benden yana varırsan

Anan bana darılır

İki tane hastalık bacağımdan sarılır

Ne olur bu garip yiğidin halleri

Çardağa çıkmış uyumuş

Helkesi dolu su imiş.

Zeytinbeli Zeytinbeli

Benimde görün ölümü

(K.Ş.Songül KOÇAK, 65)

TRAKTÖR ALTINDA KALAN SARI OSMAN’IN AĞIDI

El işine diktin direk

Buna dayanır mı yürek

Kalemlinin sinesine

Kanlar akmış süre süre

Gözlerin kör ola motor

Bir gün çekmedi yasını

Guzum benim geçti gitti

Sayıklar yetimlerin seni

Tarlasına vardımıdın

Üzerine çökmüş motor

Nideyim Sarı Osmanım

Buralarda yetim kızların

Gözlerin kör ola motor

Bir gün çekmemiş yasını

Kuzum dereye düşmüş

Tahir duymuş sesini

Tarlasına vardımıdın

Orasıda vermiş mozlak

İnce belli sarı Osmanlım

Orası da vermiş mozlak

Cadanalım hazel oğlum

Mehmet ile gezer

Biri sarı biri kara

Oğlum Mehmedinden güzel

Osmanım Mehmedinden güzel

Anan muradın alasın

Ben böyle ölüm görmedim

Aya gövdesinden ayrı

(K.Ş. Osman ŞOSE, 50)

AĞIT

Bir fincandan da kahve içtim

Öldüm öldüm kusamadım

Telli kunduramı giyip

Direm direm basamadım

Arabayı yer ettiler

Üstüne kilim örttüler

Ölüm haberini ilettiler

Kalem kitap okuttular. (K.Ş. Songül KOÇAK, 65)

AĞIT

Sabahınan cumburluna biniyrodum bir hoppalının

Düşman başına vermesin kanlı pırtılı sohpalının

Vurmasına gam tutdurdum görenler yerinsin diye

Vurmasına gam tutturdum kalbi yere gelsin diye

Önüne koyup vurdurturdum görenler bayılsın diye (K.Ş. Songül KOÇAK, 65)

KARPUZ TARLASINDA YILDIRIMDAN ÖLEN SALİH’İN AĞIDI

Yatağını da bir savana sardılar.

Karpuz tarlasına hemen vardılar

Bir hevesle gitti ölü buldular